H Nεμέα είναι ένα σταυροδρόμι στον χρόνο. Εδώ θα συναντηθεί ο Ηρακλής που παλεύει με το λιοντάρι, με τον Γέρο του Μοριά. Και από εδώ θα περάσουν οι προϊστορικοί καλλιεργητές σταφυλιών για να βρουν τους εμπόρους κορινθιακής σταφίδας και τους σημερινούς αμπελουργούς που κάνουν γνωστή σε όλο τον κόσμο την ποικιλία του Αγιωργίτικου.
Οι δρόμοι, μεγάλοι και άνετοι πλέον, δεν σου επιτρέπουν -αν ζεις στην Αθήνα- να μιλάς για ταξίδι στη Νεμέα, αλλά για εκδρομή. Δεν χρειάζεται περισσότερο από μιάμιση ώρα για να αφήσεις πίσω σου την πολύβουη πόλη και τις τουριστικές ακτές του Κορινθιακού και να μπεις στην καρδιά του Μοριά. Στο σταυροδρόμι όπου θα πρέπει να διαλέξεις αν θα πας προς την πρώτη πρωτεύουσα, το Ναύπλιο, στην ιστορική Τρίπολη ή αν θα μείνεις εδώ, δίπλα στα Δερβενάκια, στα στενά της Νεμέας, όπου γεννήθηκε ξανά η Ελλάδα, η δική μας επιλογή είναι η τελευταία.
Γη αγροτική και κτηνοτροφική, ζει στους δικούς της ρυθμούς από τα πανάρχαια χρόνια. Νεμέα, Αρχαίες Κλεωνές, Κουτσομόδι, ένας ατέλειωτος αμπελώνας -ο μεγαλύτερος ενιαίος στην Ελλάδα, με 30.000 στρέμματα αμπελιών- συνθέτει μαζί με την υπόλοιπη χλωρίδα της περιοχής ένα μοναδικό τοπίο. Μπροστά στα μάτια σου ανοίγεται η χρωματική παλέτα του πρασίνου, από το χαλκοπράσινο της ελιάς στα ζωντανά χρώματα του αμπελιού και από εκεί στις σκούρες κάθετες πινελιές των κυπαρισσιών.
Αυτά αν πας καλοκαίρι και φθινόπωρο, γιατί την άνοιξη το τοπίο ντύνεται περισσότερο στις αποχρώσεις του καφέ καθώς τα αμπέλια είναι κλαδεμένα, αλλά τότε θα σε μεθύσουν οι μυρωδιές. Το Αγιωργίτικο και οι άλλες ποικιλίες που καλλιεργούνται στον τόπο ωριμάζουν μέσα στα βαρέλια, ευωδιάζουν και σε προσκαλούν να επισκεφθείς ένα οινοποιείο.
Tο μετόχι του Aϊ-Γιώργη
O ντόπιος οινοποιός Γιώργος Παλυβός, ο οποίος ανέλαβε τον ρόλο του ξεναγού μας, μας εξηγεί ότι το Αγιωργίτικο χρωστάει το όνομά του στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο Κουτσομόδι, στο μετόχι της οποίας βρίσκονταν τα αμπέλια, καθώς και ότι όλη η περιοχή ονομαζόταν Αγιος Γεώργιος πριν αποκτήσει ξανά το αρχαίο όνομά της. Σύμφωνα με έναν θρύλο, ο Κολοκοτρώνης δια-νυκτέρευσε με το ασκέρι του στον Αγιο Γεώργιο πριν από τη μάχη στα Δερβενάκια.
Φαίνεται, όμως, πως το ντόπιο κρασί άρεσε τόσο που όλοι το έριξαν στο ποτό και το διασκέδαζαν. Τότε ο Κολοκοτρώνης αναγκάστηκε να τους υπενθυμίσει με τη βροντερή του φωνή ότι την άλλη μέρα είχαν πόλεμο και θα έπρεπε να πάψουν τη διασκέδαση. Το ξηροθερμικό μικροκλίμα της Νεμέας και το αργιλώδες-αμμώδες έδαφος που δεν κρατάει υγρασία είναι ο άριστος συνδυασμός που συντελεί στην ευδοκίμηση του Αγιωργίτικου, μίας από τις ευγενέστερες ποικιλίες σταφυλιού. Αυτό το σταφύλι δίνει ένα κρασί πορφυρό, βαθυκόκκινο, στο χρώμα του ρουμπινιού, το οποίο οι παλαιοί Νεμεάτες αποκαλούσαν και «αίμα του Ηρακλή».
Σύμφωνα με τον Γιώργο Παλυβό, οι αρχαιολογικές ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή έφεραν στο φως ευρήματα -τα οποία εκτίθενται στο μουσείο της Νεμέας- που δείχνουν ότι η αμπελοκαλλιέργεια υπάρχει στη Νεμέα εδώ και 2.500 χρόνια. Εκτοτε πορεύτηκαν μαζί στον χρόνο έως τις μέρες μας. Σημαντικός σταθμός σε αυτήν την πορεία είναι και η άνθηση της σταφιδοπαραγωγής κατά τον 19ο αιώνα.
H κορινθιακή σταφίδα
H μαύρη και η ξανθή σταφίδα έφευγαν από την καρδιά της Κορινθίας και ταξίδευαν έως την άλλη γωνιά της Ευρώπης, στη Μεγάλη Βρετανία, για να γεμίσουν πουτίγκες και κέικ. Τα πλοία έφευγαν από την Πάτρα γεμάτα σταφίδες και επέστρεφαν με παστό μπακαλιάρο και κάπως έτσι εξηγείται το πώς έχουν συνυπάρξει τα δύο αυτά προϊόντα σε αρκετά πιάτα.
Στην τοπική κουζίνα, η σταφίδα παραμένει ακόμη και σήμερα βασικό συστατικό για τη ζαχαροπλαστική. Στις γιορτές των Χριστουγέννων, ο μπακλαβάς, εκτός από τους ξηρούς καρπούς, περιέχει και μια γενναία ποσότητα σταφίδων, όπως και οι φανουρόπιτες, ενώ κλασική τοπική συνταγή είναι οι φουσκωτές τηγανίτες με γέμιση από σταφίδες.
Μούστος και πετιμέζι
Στο μοναδικό εστιατόριο που λειτουργεί μεσημέρι στη Νεμέα, την «Κυρα-Αθηνά» στην πλατεία, δοκιμάσαμε παραδοσιακές αλλά και «πειραγμένες» συνταγές βασισμένες στα τοπικά προϊόντα. Βασική προϋπόθεση για να τα γευτεί κανείς, όπως μας εξηγεί ο Γιώργος Σοφός, η τρίτη γενιά που έχει αναλάβει το εστιατόριο, είναι να το επισκεφθείς φθινόπωρο μετά τον τρύγο. Εκτός από την τοπική κουζίνα και τα φαγητά, που τα περισσότερα σβήνονται με τοπικό κρασί, θα δοκιμάσεις την κλασική μουσταλευριά, πανακότα με σιρόπι από πετιμέζι και μια γλυκιά μουστόπιτα που σερβίρεται εκεί από το 1955, που λειτουργούσε ως οινομαγειρείο.
Δρόμοι του κρασιού και της ιστορίας
Στα οινοποιεία, που αποτελούν και την καρδιά της οικονομίας του τόπου, οφείλεται κυρίως η αύξηση του τουρισμού της περιοχής. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι ο οινικός τουρισμός είναι πολλαπλάσιος πλέον του αρχαιολογικού. Οι τουριστικοί πράκτορες, επιθυμώντας να ικανοποιήσουν τους ξένους επισκέπτες, διοργανώνουν όλο και πιο συχνά μονοήμερες εκδρομές στη Νεμέα από την Αθήνα και τα γύρω τουριστικά σημεία.
Αλλά και όσοι πάρουν την πρωτοβουλία να κατέβουν μόνοι τους δεν υπάρχει κίνδυνος να χαθούν. Οι καφέ πινακίδες στα σταυροδρόμια είναι τοποθετημένες έτσι ώστε να γνωρίσει κανείς όσο καλύτερα γίνεται τους «δρόμους του κρασιού» του μεγαλύτερου αμπελώνα της χώρας. Δρόμους που ξεκινούν από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Νεμέας, το οποίο ?αν και περιορισμένο σε επιφάνεια? είναι πλούσιο σε ευρήματα.
Εδώ μπορεί κανείς να δει τμήματα των κτισμάτων, μαρμάρινες στήλες, αντικείμενα όπως νομίσματα, αγγεία ή κεραμικά καθώς και τα περίφημα κοσμήματα των μυκηναϊκών τάφων της Αηδόνας, που επέστρεψαν στη Νεμέα από τη Νέα Υόρκη λίγο πριν βγουν σε δημοπρασία. Η εκδρομή μπορεί να συνεχιστεί στους αρχαιολογικούς χώρους ?με σημαντικότερους από αυτούς τον ναό του Δία και το Στάδιο.
Επιστροφή στο σήμερα και τους «δρόμους του κρασιού». Κοντά στους ντόπιους, όπου ήρθαν και αρκετοί από τους μεγάλους οινοποιούς της χώρας?με πρώτο και καλύτερο τον Θανάση Παπαϊωάννου, που ανέδειξε το Αγιωργίτικο? μαγεμένοι από το μικροκλίμα της περιοχής. Σιγά σιγά, και άλλοι ντόπιοι ξεπέρασαν το στάδιο του χύμα και μπήκαν στην εμφιάλωση, με αποτέλεσμα τα οινοποιεία στη ζώνη της Νεμέας να αγγίζουν τα τριάντα, από τα οποία τα μισά είναι επισκέψιμα για γευσιγνωσία και οινικές εμπειρίες, ενώ υπάρχουν και ελάχιστα τα οποία μπορούν να σας φιλοξενήσουν στον ξενώνα τους κατόπιν συνεννόησης.
Γιορτές και εκδηλώσεις
Αν και ο πολιούχος της περιοχής είναι ο Αγιος Γεώργιος, η μεγαλύτερη τοπική θρησκευτική γιορτή είναι η Κοίμηση της Θεοτόκου, στη χάρη της οποίας είναι αφιερωμένη η Ιερά Μονή της Παναγίας του Βράχου ή Πολύφεγγους, στον βράχο που θυμίζει κάτι από Μετέωρα στην είσοδο της Νεμέας από την Εθνική Οδό προς Τρίπολη.
Στις αρχές Ιουνίου, εδώ και λίγα χρόνια έχουν αναβιώσει οι αθλητικοί αγώνες «Νέμεια», ένας από τους τέσσερις που υπήρχαν στην αρχαιότητα. Περίπου 500 αθλητές απ’ όλο τον κόσμο χωρισμένοι σε ηλικιακές ομάδες φορούν τις χλαμύδες τους και τρέχουν γυμνόποδες προς τιμήν του Νέμειου Δία.
Η μεγάλη όμως γιορτή, η οποία συνδυάζεται και με την παραγωγική δραστηριότητα, είναι οι «Μεγάλες Ημέρες της Νεμέας». Διεξάγονται κάθε χρόνο στην καρδιά του τρύγου, το πρώτο Σαββατοκύριακο του Σεπτεμβρίου.
Οπως εξηγεί ο πρόεδρος της Ενωσης Οινοπαραγωγών και Αμπελουργών Νεμέας, Σπύρος Λαφαζάνης, οι εκδηλώσεις -εκτός από τον εορταστικό τους χαρακτήρα- έχουν και εκπαιδευτικό χαρακτήρα, καθώς στόχος είναι οι επισκέπτες να μυηθούν στα μυστικά του αγιωργίτικου τόσο θεωρητικά μέσα από σεμινάρια και εσπερίδες όσο και στην πράξη μέσω των γευστικών δοκιμών. Για όσους δεν έχουν γνωρίσει τα κρασιά της Νεμέας είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να έρθουν σε επαφή μαζί τους στο Φλιάσιο Μέγαρο, όπου πραγματοποιούνται οι περισσότερες εκδηλώσεις, αλλά και στην πηγή τους, στα αμπελοτόπια και τα οινοποιεία.
Oι 29 οινοποιοί της περιοχής που συνιστούν ανεπιφύλακτα αγιωργίτικο
- Aμπελώνες Zαχαρία
- Aμπελώνες Παπαϊωάννου
- Aγροτικός Oινοποιητικός Συνεταιρισμός Nεμέας
- Γαία Oινοποιητική
- Zαφείρη Kωνσταντίνα
- Kατώγι και Στροφιλιά, Kτήμα Γκόφα (ο χειμώνας θα τους βρει με το νέο επισκέψιμο οινοποιείο τους)
- Kτήμα Δρυόπη
- Kτήμα Λαντίδη
- Kτήμα Mητραβέλα
- Kτήμα Mπίζιος
- Kτήμα Nεμείον Nεμέα
- Kτήμα Παλυβού
- Kτήμα Πυργάκη
- Kτήμα Pάπτη
- Kτήμα Pεπάνη
- Kτήμα Σκούρα
- Kτήμα Σπυρόπουλου
- Kτήμα Xαρλαύτη
- Λιάκος Kωνσταντίνος
- Oινοποιείο Λαυκιώτη
- Oινοποιία Aϊβαλή
- Oινοποιία Kορωνιώτη
- Oινοποιία Kουτσοδήμου
- Oινοποιία Λαφαζάνη
- Oινοποιία Nικολάου
- Oινοποιία Παπαντώνη
- Oινοποιία Πέππα
- Σεμέλη
Η κουζίνα της Νεμέας
Η σπουδαιότητα της τοπικής κουζίνας βασίζεται στην πολύ απλή, αλλά ταυτόχρονα ιδιαίτερα λειτουργική σχέση της με τα ντόπια και εποχικά υλικά που παράγει αυτή η χαρισματική γη. Τα γαλακτοκομικά και τα τυροκομικά προϊόντα είναι ευδιάκριτα σε όλο το φάσμα της τοπικής μαγειρικής - μάλιστα, μπορεί κανείς εύκολα να βρει στους δρόμους της Νεμέας πολλές μικρές τυροκομικές μονάδες.
Τα προϊόντα της καλλιέργειας του σταφυλιού έχουν κι αυτά βρει τον δρόμο τους στο πιάτο των κατοίκων της περιοχής. Αλλωστε, σε πόσα μέρη της Ελλάδας μπορεί κάποιος να βρει ντοματοσαλάτα όπου τα κρεμμύδια έχουν μαριναριστεί με σταφίδες και αλάτι; Το γουρουνόπουλο είναι το πιο βασικό κρέας που συνήθως ψήνουν όλες οι ταβέρνες της περιοχής, ενώ οι προβατίνες και τα γίδια βρίσκουν -ιδιαίτερα τον χειμώνα- τη θέση τους στο καθημερινό τραπέζι, συνήθως σε μορφή σούπας.
Από την άνοιξη μέχρι και το φθινόπωρο, μυρίζει όλος ο τόπος χορτόπιτες και κολοκυθόπιτες, ενώ από τον Οκτώβριο και μετά το πετιμέζι παίζει κεντρικό ρόλο, ιδιαίτερα στα σπίτια όπου οι γιαγιάδες ακόμη ελέγχουν την κουζίνα. Το γλυκό του κουταλιού σταφύλι υπάρχει παντού, ενώ οι δίπλες σερβιρισμένες με σταφύλι γλυκό, γιαούρτι και λίγο πετιμέζι είναι ίσως ένα από τα ωραιότερα επιδόρπια που μπορεί να δοκιμάσει ποτέ κανείς.
Kωστής Xριστοδούλου – εφημερίδα “Εθνος”
Περισσότερα... »